Verlies en Rouw in Corona-tijden,

In deze snel veranderende tijden werden onze houvasten en ankerpunten goed dooreen geschud. Er is het verlies aan ritme en regelmaat, verlies aan sociale contacten, verlies aan zekerheden en verlies aan de gekende toekomstbeelden. Dat geeft stress en mogelijks ook spanning. Daarbij komt dat zeer veel gezinnen te maken krijgen met plots verlies van dierbaren. Wanneer we daarbij geen afscheid hebben kunnen nemen, een begrafenis enkel digitaal en geïsoleerd mogen meemaken, en het moeilijker is om de verbinding met vrienden en familieleden aan de lijve te ondervinden, komt het rouwproces vaak moeilijk op gang. De pijn is hartverscheurend, nauwelijks te dragen.

Hoe zit dat bij onze kinderen en jongeren ? Wat is er typisch aan rouwen bij kinderen en jongeren en hoe kunnen we ze daarin best ondersteunen. Hieronder vind je een aantal tips. Aarzel niet om contact op te nemen indien je daarrond meer ondersteuning wenst of als een gesprek je deugd zou doen.

Telefonische en online begeleidingen zijn in Corona-tijd volledig kosteloos en vrijblijvend. Zo wil ik mijn steentje bijdragen om mensen te helpen rouwen, en om het veerkracht en weerbaarheid te vinden in deze vreemde tijden.

Verlies en rouw bij kinderen en jongeren, enkele tips om ermee om te gaan :

  • Wees steeds eerlijk tegen kinderen. Geef hen een eerlijke uitleg afgestemd op het ontwikkelingsniveau van het kind. De dingen die we als volwassenen vaak om bestwil verzwijgen, gaan kinderen er zelf vlot bij fantaseren, en die fantasie is vaak gruwelijker dan de realiteit. Ga er niet van uit dat de tijd alles wel vanzelf zal helen. Rouw die niet gezien mag of kan worden kan jaren later voor problemen van allerlei aard zorgen.
  • Als iemand dood is, dan kan die niet meer bewegen, zien , voelen, praten, …. . Dat is voor altijd. Dat is onze aardse realiteit. Als je vertelt dat dood gaan zoiets is als slapen voor altijd heb je kans dat kinderen zelf bang worden om te gaan slapen.
  • Mensen die dood zijn, veranderen niet in een ster aan de hemel, of in een boom of, ineen lievelingsbloem. Dat kan in realiteit niet. Je kan een ster, bloem, boom, … wel zien als symbool voor de dierbare die overleden is. Zo kan je je verbonden voelen met de overledene en met elkaar, door samen naar het symbool te kijken als je iemand hard mist.
  • Kinderen leven meer dan volwassenen in het hier en nu. Ze hebben naast hun verdriet ook vaak veel praktische vragen over de dood. (Kan opa mij nu nog zien ?) Er gaan ook veel vragen over het dagelijks leven zelf (Kan ik nu nog gaan dansen als oma mij niet meer kan brengen ?) Als je het zelf heel lastig vindt om tijd en ruimte te maken voor die vragen is het belangrijk om na te gaan of je kind met zijn vragen ergens terecht kan naast jezelf. Dat kan een familielid zijn, een leerkracht, een buurvrouw, , … .
  • Wanneer je door omstandigheden geen afscheid kan nemen van overleden dierbaren is het belangrijk iemand te vragen om foto’s te nemen. Die kunnen (later) gebruikt worden bij afscheidsrituelen. Rituelen zijn zeer waardevol om de realiteit van de dood niet enkel te weten in je hoofd, maar ook binnen te laten komen in het hart. 
  • Volgt het ritme van het kind. Sommige kinderen willen het er juist de hele tijd over hebben, terwijl anderen en niets over willen horen. Respecteer de emoties, het aanvoelen en tempo van je kind en ga niets forceren. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Misschien wil je kind wel iets knutselen of een tekening maken. Laat in elk geval weten dat er altijd nog vragen mogen komen, ook als dat pas na enkele dagen, weken of maanden zou zijn.
  • Verlies en rouw toont zich bij kinderen en jongeren niet altijd direct, duidelijk of evenwichtig. Het kan zijn dat er onverklaarbare lichamelijk klachten opduiken (buikpijn, hoofdpijn). Het kan ook zijn dat er angsten opkomen, dat ze vb last hebben met alleen slapen, of dingen tonen in (lastig) gedrag. Het is dan belangrijk om te kijken achter het gedrag om uit te zoeken wat er nodig om met de emoties om te leren gaan, en het verdriet een plaats te kunnen geven.
  • Ga op zoek naar een taal om met je kind open te communiceren rond hun innerlijke leefwereld en rond de dood. Dat kan een spel met poppen of beren zijn, tekenen, knutselen, zingen, ….. (Waar denk jij dat oma nu is ? en hoe ziet het er daar uit, kan je dat tekenen ?) Geef ruimte om wat er vanbinnen zit naar buiten te brengen. Kijk wat er nodig is om te mogen bekomen. Dring niets op, je kind geeft zelf best wel aan waar het klaar voor is.
  • Er zijn ook veel verhalenboekjes voor verschillende leeftijden, waarbij dit thema aan bod komt.
  • Typische aan kinderen en jongeren die rouwen is het vlot kunnen omschakelen tussen intens verdrietige emoties zoals huilen, in de zetel hangen, nergens zin in hebben, … en intense blije momenten zoals opgaan in een (wild) spel, contact met leeftijdsgenoten, …. . Dat maakt dat ze vaak meer veerkracht bezitten dan volwassenen om de dingen een plaats te geven. Zie je dat gebeuren, denk dan niet, "Ze is oma al vergeten;", maar besef dan dat door de wisselwerking met spel en blijdschap het verdriet een weg vindt in een gezond rouwproces.
  • Je mag je eigen verdriet gerust tonen aan je kinderen. Zo geef je hen de boodschap mee dat emoties er mogen zijn. Overspoel je kind er niet mee. als je zelf overspoeld geraakt is het beter ondersteuning te zoeken bij een andere volwassenen. Het is een uitdaging om binnen je gezin te weten te komen van mekaar wat je liefst hebt wanneer je verdrietig bent. Dat kan een knuffel zijn, een tas warme thee, even alleen zijn, muziek opzetten, een dekentje in de zetel, …. . Hierbij is het niet de bedoeling dat kinderen voor ouders gaan zorgen, dat is niet hun taak. Elkaars verdriet mogen zien, mogen erkennen en weten hoe je er dan kan zijn voor mekaar in overeenstemming met het ontwikkelingsniveau van het kind is zeer verbindend en helend voor het hele gezin.
  • Durf hulp vragen om voor je kinderen te zorgen wanneer het voor jou eens een keer te veel wordt. Je hoeft niet alles alleen te doen. Je hoeft niet alles alleen aan te kunnen.  Iemand kan misschien eens eten maken, op de kinderen passen terwijl je een dutje doet, naar de winkel gaan.... .  Zo krijgt je eigen veerkracht weer de kans om wat op te bouwen. Ook jij lijdt onder het verdriet en het is belangrijk om daar oog voor te mogen hebben zonder altijd te rekening te moeten houden met de kinderen. Zelfzorg is erg belangrijk wanneer een gezin getroffen word door verlies van een dierbaar gezinslid of familielid. 
kindercoaching
kindercoach
kindercoach
kindercoach

Verlies, Rouw & Emotionele Pijn bij Kinderen en Jongeren

Hoe graag we kinderen willen beschermen en behoeden tegen tegenslagen, verdriet en verlies, het hoort bij het leven, ook bij het leven van kinderen. Kinderen en jongeren gaan daar vaak heel anders mee om dan volwassenen. We merken regelmatig pas veel later moeilijk gedrag waar we als begeleider geen raad mee weten. Vaak is dan de oorzaak niet (meer) duidelijk, Meestal is er ook al veel vergeefs geprobeerd, ook door het kind zelf zodat meerdere partijen in het verhaal gefrustreerd geraken.  Het liefst willen we dat de problemen zo snel mogelijk stoppen en focussen we vooral op begrenzing van het gedrag. Maar hoe zit het, als dat gedrag uiting is van een groot (oud) innerlijk verdriet of van vastzittende pijn. Dan is het kind in nood en is er meer nodig. Als verdriet en emotionele pijn aan de basis ligt van 'normaal' rouwgedrag, signaalgedrag of ontspoord gedrag spreken we van het 'emotionele vat' dat volgelopen is en mogelijks ontploft is. 

Met behulp van creatieve spelvormen ga ik voorzichtig in verbinding, luister ik met het hart en zoek naar een eigen taal om met het verdriet, de pijn,  om te gaan. Die taal kan verschillende vormen aannemen, lichaamstaal, scheuren, plakken, klei, schilderen, zingen, roepen, geluid maken, .... . Het kind of de jongere leert om naar zijn eigen kracht op zoek te gaan en die te versterken. Van daaruit vertrekt de weg naar wat voor hem nodig is om tot innerlijk herstel, rust en veerkracht te komen. De basis voor de individuele therapie is fijnzinnige afstemming tussen begeleider en kind, want rouwen en omgaan met verdriet en emotionele pijn doet iedereen anders. 

Ik begeleid kinderen, jongeren en hun ouders met de visie van het therapiecentrum 'De Bleekweide' en de Vives hogeschool waar ik momenteel de postgraduaatsopleiding volg. 

Het kan gaan om zichtbaar verlies als :

* scheiding / sterfte / zelfdoding/ verhuis / pesterijen / trauma / depressie/ werkloosheid...

Het kan ook gaan om onzichtbaar verlies als :

* verlies van liefdevolle aandacht / verlies van (zelf)vertrouwen

* leven met (onzichtbare) beperkingen

* verlies van je bekende plek in de wereld

* uitgestelde rouw

* onzichtbare vormen van sexueel of emotioneel misbruik

Dingen die mensen opmerken en geen raad mee weten :

* concentratiestoornissen / . geheugenstoornissen

* terugval in ontwikkeling

* last met realiteitsbesef / waanbeelden / flashbacks / verwarring

* ontspoorde emoties

* moeilijk of extreem gedrag en handelingen

Lichamelijke klachten waar geen directe medische oorzaak voor gevonden kan worden :

* extreme vermoeidheid

* klachten als migraine, braken, spierpijn, hoofdpijn, sterke gewichtsschommelingen

* maag-en darmklachten

* ontlastingsincontinentie bij jonge kinderen

*  ...

Beroepsgeheim

Als verlies-en rouwcounseler i.o. werk ik onder het beroepsgeheim. dat wil zeggen dat ik niet aan anderen vertel wat jullie me zeggen. Als je kind alleen naar de sessie komt vertel ik niet aan de ouders wat er precies gezegd wordt, en omgekeerd. Al worden jullie als ouders wel nauw betrokken bij het proces van je kind. Enkel als er iemand gevaar loopt ga ik dit met jou overleggen en vertellen aan iemand die jullie verder kan helpen.